Nét văn hóa nghề dệt truyền thống của đồng bào Chăm

Mỗi sản phẩm là một tác phẩm đặc sắc

Theo tài liệu từ Bảo tàng tỉnh, nghề dệt của người Chăm có quá trình lịch sử lâu đời, bắt nguồn từ nền văn hóa Sa Huỳnh (được xem là văn hóa tiền Chămpa) tồn tại và phát triển cho đến ngày nay.

Nghề dệt của người Chăm được thể hiện, khắc họa qua các bia ký, bức phù điêu, tượng cổ… và rõ nét nhất là thông qua Bộ sưu tập di sản văn hóa Hoàng tộc Chăm (thôn Tịnh Mỹ, xã Hồng Thái). Về phương diện mỹ thuật, mỗi bộ trang phục thổ cẩm tinh xảo và đẹp mắt dù là của vua, quan lại, quý tộc hay kể cả y phục giản đơn trong Nhân dân đều là những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, một minh chứng sinh động về trình độ tay nghề và óc thẩm mỹ của những nghệ nhân xưa.

Nghệ nhân Đào Thị Dặn (71 tuổi, thôn Bình Minh, xã Bắc Bình) chia sẻ: Nghề dệt được trao truyền trực tiếp từ mẹ sang con gái hoặc từ bà sang cháu gái. Trước đây, đa phần phụ nữ Chăm ai cũng biết dệt vải. Đây được xem là thước đo, lối sống mẫu mực và là tiêu chí để đánh giá người phụ nữ Chăm trong xã hội theo chế độ mẫu hệ.

Để có được một tấm thổ cẩm đẹp mắt và tinh tế mà điểm trên đó là những đường nét, hình khối hoa văn đa dạng, sắc nét, người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn khác nhau, rất công phu và vất vả.

Không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt, những tấm khăn, tấm váy, tấm choàng được dệt công phu trở thành vật phẩm mang ý nghĩa văn hóa và tâm linh sâu sắc trong nhiều nghi lễ truyền thống như: lễ cưới, lễ hội hay các nghi thức tín ngưỡng quan trọng.

Quan tâm quảng bá nghề truyền thống

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một và nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Chăm cũng không nằm ngoài guồng quay đó. Phía Đông Nam tỉnh, hiện chỉ còn một vài phụ nữ Chăm Bàni đã lớn tuổi ở xã Bắc Bình và xã Hàm Thuận Bắc gắn bó với nghề.

Bà Mã Thị Thuận - nghệ nhân dệt thổ cẩm thôn Lâm Giang, xã Hàm Thuận Bắc cho rằng, nghề dệt đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và nhiều công đoạn công phu như: se sợi, mắc khung, tạo hoa văn... Mỗi tấm vải được dệt hoàn toàn thủ công, có khi mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần mới hoàn thành. Chính vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, khi các loại vải công nghiệp rẻ và tiện lợi xuất hiện ngày càng nhiều, nghề dệt truyền thống gặp không ít khó khăn.

Trước thực tế đó, Bảo tàng tỉnh và các địa phương đang quan tâm giới thiệu, quảng bá và tuyên truyền gìn giữ nghề với các chương trình bảo tồn văn hóa. Trong đó, khơi dậy niềm tự hào dân tộc từ bên trong mỗi phụ nữ Chăm để họ tìm tòi, học hỏi và tham gia học nghề. Đồng thời, vào các dịp lễ, tết, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm và di tích tháp Po Sah Inư lại mời các nghệ nhân đến biểu diễn. Với những trải nghiệm thực tế đó, du khách sẽ hiểu hơn về lịch sử, văn hóa lâu đời của người Chăm.

Mỗi tấm thổ cẩm được dệt ra không chỉ mang vẻ đẹp của sự khéo léo, mà còn chứa đựng tình yêu quê hương, dân tộc qua bao thế hệ. Vì thế, dẫu còn nhiều khó khăn nhưng trong những ngôi làng Chăm, tiếng khung cửi vẫn vang lên mỗi ngày. Đó không chỉ là âm thanh của một nghề truyền thống, mà còn là nhịp thở của một giá trị văn hóa đang được gìn giữ, với mong muốn những tấm thổ cẩm Chăm sẽ tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ mai sau.